metanastesΣτον αστερισμό του φόβου για την ακυρότητα των τοπικών εκλογών ή της υποβολής ενστάσεων σε περίπτωση συμμετοχής μεταναστών, νόμιμα διαμενόντων στη χώρα, στις ερχόμενες δημοτικές εκλογές κινείται η συζήτηση για το εκλέγειν και εκλέγεσθαι πολιτών τρίτων χωρών σε τοπικό επίπεδο. Οπως συμβαίνει πάντα, όταν νομοθετικές ρυθμίσεις έρχονται την τελευταία στιγμή για να καλύψουν κενά που χάσκουν από καιρό, τα περιθώρια για ουσιαστικές παρεμβάσεις αποδεικνύονται στενά και καλύπτονται πίσω από νομοτεχνικές διατυπώσεις. Πόσω μάλλον όταν εδώ και χρόνια οι ξενοφοβικές πολιτικές κορόνες – ποικίλων χρωματισμών – αφέθηκαν για χρόνια να δίνουν τον ρυθμό σε μια κοινωνία που τμήμα της έφτασε να βάλει στη Βουλή ένα ρατσιστικό και ναζιστικό μόρφωμα.
Εξ ου και ο σάλος, αλλά και η αμηχανία, από την τροπολογία του υπουργείου Εσωτερικών, με την οποία δεν έχουν πλέον το δικαίωμα του εκλέγειν και εκλέγεσθαι στις δημοτικές εκλογές ομογενείς και νόμιμα διαμένοντες αλλοδαποί. Σύμφωνα με την κυβέρνηση, η κατάργηση των διατάξεων των άρθρων 14-21 του Ν. 3838/2010 (νόμος Ραγκούση) ήρθε προς συμμόρφωση σε απόφαση του Συμβουλίου της Επικρατείας (ΣτΕ) που τις έχει κρίνει αντισυνταγματικές με απόφασή του έναν χρόνο πριν, τον Φεβρουάριο του 2013. Η ολομέλεια του Ανώτατου Ακυρωτικού Δικαστηρίου – παρά την αντίθεση ισχυρής μειοψηφίας – είχε συνδέσει το εκλέγειν και εκλέγεσθαι μόνο με τους έλληνες πολίτες, κρίνοντας ότι το δικαίωμα μπορεί να επεκταθεί μόνο εφόσον υπάρξει συνταγματική αναθεώρηση.
Αντιδράσεις από το ΠαΣοΚ
Ο πρώην πρωθυπουργός κ. Γιώργος Παπανδρέου παρενέβη με σφοδρή επίθεση, όπως και ο αρχιτέκτονας του νόμου κ. Γιάννης Ραγκούσης, ενώ στελέχη του ΠαΣοΚ εξανέστησαν – από τον πρώην υφυπουργό Εσωτερικών και επικεφαλής του τομέα Διοικητικής Μεταρρύθμισης κ. Γιώργο Ντόλιο, ο οποίος ηχηρά διαφώνησε, ώς την κυρία Αθηνά Δρέττα που κάλεσε το ΠαΣοΚ να προτείνει την επέκταση της προϋπόθεσης παραμονής των μεταναστών στην Ελλάδα από πέντε χρόνια στα επτά.
Σε επίσημη τοποθέτησή του το ΠαΣοΚ επέμεινε ότι τάσσεται σταθερά υπέρ της ψήφου των μεταναστών, αλλά λόγω ΣτΕ πέταξε το δικό του μπαλάκι, με δεδομένο τον κίνδυνο της ακυρότητας των εκλογών: ο λόγος, είπε, ανήκει στην Κεντρική Ενωση Δήμων Ελλάδας (ΚΕΔΕ) και στην επιστημονική κοινότητα. Και όπως εξήγησε η υπεύθυνη του τομέα Επικοινωνίας και μέλος της ΚΕ του Κινήματος κυρία Αφροδίτη Αλ Σάλεχ, αν η ΚΕΔΕ ζητήσει να αγνοήσει η κυβέρνηση την απόφαση του ΣτΕ και πάρει το ρίσκο για πιθανές προσφυγές, αυτό και θα γίνει. Αν όχι, θα πρέπει να κατατεθεί και να ψηφιστεί η τροπολογία με τις απολύτως αναγκαίες προσαρμογές.
Η ΚΕΔΕ κάλεσε σε διάλογο κυβέρνηση και κόμματα, μέσα από τον οποίο να αναζητηθούν λύσεις που θα διασφαλίσουν το κύρος και τη νομιμότητα των αυτοδιοικητικών εκλογών.«Σε κάθε περίπτωση στην προσεχή αναθεώρηση του Συντάγματος πρέπει να δοθεί οριστική λύση στο πρόβλημα που έχει ανακύψει» είχε σημειώσει. Εκπρόσωποί της όπως και της Ενωσης Συνταγματολόγων τοποθετήθηκαν στην Επιτροπή της Βουλής την Παρασκευή. Το ίδιο και τα κόμματα. Ο ΣΥΡΙΖΑ συνέδεσε την τροπολογία με τις κυβερνητικές πολιτικές επιλογές περί ακροδεξιάς ατζέντας, αλλά δεν προσπέρασε ως ήσσονος σημασίας το ζήτημα της απόφασης του ΣτΕ.
Ο φόβος φυλάει τα έρμα. Το ερώτημα που αιωρείται είναι ποιος θα πάρει την ευθύνη για τον κίνδυνο να υπάρξουν ενστάσεις ή εκ των υστέρων τεθεί θέμα ακυρότητας με κριτήριο τη συμμετοχή αλλοδαπών.
«Το Βήμα» ρώτησε τον συνταγματολόγο κ. Γιώργο Κατρούγκαλο, ο οποίος επεσήμανε ότι οι περισσότεροι συνάδελφοί του διαφωνούν με την απόφαση του ΣτΕ, η οποία όμως, καθώς είναι πολύ πρόσφατη, δεν είναι πιθανό να ανατραπεί από το ίδιο δικαστήριο. Γι’ αυτό η πρότασή του είναι, παραμένοντας εν ισχύι οι διατάξεις του νόμου Ραγκούση, να υπάρξει νομοθετική ρύθμιση που να αναθέτει την αρμοδιότητα εκδίκασης ενστάσεων για λόγους αντισυνταγματικότητας του εκλογικού νόμου στο Ανώτατο Ειδικό Δικαστήριο. Αυτό βέβαια δεν εξασφαλίζει ότι η άποψη του Ανωτάτου Ειδικού Δικαστηρίου θα είναι διαφορετική από του ΣτΕ, αλλά δίνει τη δυνατότητα να τοποθετηθεί ένα άλλο δικαστήριο επί του ζητήματος.
Εγγεγραμμένοι 10.800 μετανάστες
Το 2010, με βάση τα κριτήρια του νόμου Ραγκούση, είχαν το δικαίωμα συμμετοχής στις τοπικές εκλογές, σύμφωνα με εκτιμήσεις του Ελληνικού Φόρουμ Μεταναστών, περίπου 80.000 ομογενείς και νόμιμα διαμένοντες μετανάστες τρίτων χωρών. Ως εγγεγραμμένοι στους ειδικούς καταλόγους ωστόσο συμμετείχαν στις δημοτικές εκλογές 12.000, εκ των οποίων περίπου 2.500 ήταν μετανάστες τρίτων χωρών. Σήμερα υπολογίζονται από το υπουργείο Εσωτερικών, με βάση το πρότερο νομοθετικό πλαίσιο, σε 10.800 οι εγγεγραμμένοι έχοντες τη δυνατότητα ψήφου σε τοπικό επίπεδο.

«Πέρα από νομοτεχνικό, το δικαίωμα ψήφου στις δημοτικές εκλογές για τους νόμιμα διαμένοντες μετανάστες στην Ελλάδα είναι κυρίως ζήτημα της κοινωνικής ένταξής τους, της συμμετοχής στους στην τοπική κοινωνία, της προσπάθειας να μη νιώθουν και να μην είναι απομονωμένοι»
 επισημαίνει στο «Βήμα» ο συντονιστής του Ελληνικού Φόρουμ Μεταναστών κ. Μοαβία Αχμετ και συμπληρώνει: «Είναι σεβαστή η απόφαση του δικαστηρίου, αλλά η απαγόρευση με νόμο είναι πολιτική κίνηση. Θεωρούμε πολύ σημαντική την παρέμβαση της ΚΕΔΕ, γιατί είναι η πρώτη φορά που ένας φορέας έκφρασης των τοπικών κοινωνιών, μη κομματικός θεσμός, προτείνει ανοιχτό διάλογο. Θέλουμε τη συνύπαρξη, και η συμμετοχή είναι πάνω από όλα ζήτημα δημοκρατίας».


Τι ισχύει
Τρεις πρακτικές σε άλλες χώρες της ΕΕ

Εντεκα κράτη-μέλη της ΕΕ έχουν παραχωρήσει δικαίωμα ψήφου στις τοπικές εκλογές στους πολίτες τρίτων χωρών, σύμφωνα με μελέτη του ΕΚΔΑΑ (Εθνικό Κέντρο Δημόσιας Διοίκησης και Αυτοδιοίκησης) «Μεταναστευτική Πολιτική και “Εθνος”» (2011). Σε ορισμένες αυτό θεσπίστηκε πριν από πολλές δεκαετίες (π.χ. το 1976 στη Σουηδία και το 1981 στη Δανία). Σε όλα τα κράτη-μέλη πάντως οι πολίτες από τρίτες χώρες για να αποκτήσουν αυτό το δικαίωμα πρέπει να πληρούν ειδικές προϋποθέσεις συμμετοχής. Γενικά ως τέτοιες τίθενται η νόμιμη παρουσία τους στη χώρα για κάποιο ελάχιστο χρονικό διάστημα (συνήθως μία πενταετία) και η εγγραφή τους στους εκλογικούς καταλόγους.
Τρία από αυτά τα κράτη όμως έχουν παραχωρήσει δικαίωμα ψήφου αποκλειστικά μόνο σε όσους προέρχονται από συγκεκριμένες χώρες. Στη Βρετανία αυτό αφορά πολίτες χωρών της Βρετανικής Κοινοπολιτείας, ενώ στην Ισπανία και στην Πορτογαλία πολίτες από χώρες που έχουν συνυπογράψει σχετική συμφωνία αμοιβαιότητας – συγκεκριμένα στην Πορτογαλία από Αργεντινή, Βραζιλία, Πράσινο Ακρωτήρι, Χιλή, Ισραήλ, Νορβηγία, Βενεζουέλα, Ουρουγουάη και Περού.
Αξιοσημείωτη εξαίρεση είναι η Ιρλανδία, όπου από το 2004 οι πολίτες τρίτων χωρών και «νόμιμοι κάτοικοι» απολαμβάνουν πλήρη δικαιώματα ψήφου στις τοπικές εκλογές από την ημέρα της εγγραφής τους στους καταλόγους.
Απαγορεύουν ρητά το δικαίωμα ψήφου μεταναστών τρίτων χωρών σε τοπικό επίπεδο οι Αυστρία, Κύπρος, Τσεχία, Γαλλία, Γερμανία (ορισμένα ομόσπονδα κρατίδια πάντως ψήφισαν ακριβώς αντίθετους νόμους), Ουγγαρία, Ιταλία, Λετονία, Λιθουανία, Λουξεμβούργο, Πολωνία.
Περιορισμένα δικαιώματα ψήφου, δικαίωμα εκλέγειν αλλά όχι εκλέγεσθαι, απολαμβάνουν οι μετανάστες από τρίτες χώρες στο Βέλγιο, όπου βασική προϋπόθεση είναι η νόμιμη διαμονή στη χώρα για τουλάχιστον πέντε χρόνια. Στην Εσθονία οι αλλοδαποί και οι ανιθαγενείς, κυρίως η ευμεγέθης ομάδα πρώην σοβιετικών πολιτών, ψηφίζουν για δημοτικά συμβούλια εφόσον είναι κάτοχοι άδειας μόνιμης διαμονής και διέμεναν στον δήμο για τουλάχιστον πέντε χρόνια πριν από την 1η Ιανουαρίου του έτους διεξαγωγής των εκλογών.
Πηγή: ΤΟ ΒΗΜΑ